Για πολλά χρόνια η επιστημονική κοινότητα θεωρούσε τη μήτρα ελεύθερη μικροβίων. Ένα όργανο που παρά τη γειτονική σχέση με την περιοχή του κόλπου κατάφερνε να κρατήσει μακριά ένα μεγάλο εύρος μικρο-οργανισμών. Σήμερα γνωρίζουμε ότι αυτό, μάλλον, δεν είναι ακριβές. Το ενδομήτριο, η εσωτερική επένδυση – μεμβράνη της μήτρας, φαίνεται ότι μάλλον φιλοξενεί κάποιους μικροοργανισμούς, αν και σε πολύ μικρότερη ποσότητα σε σχέση με τον κόλπο. Είναι πιθανό, ότι σε πολλές υγιείς γυναίκες οι Γαλακτοβάκιλλοι, ή αλλιώς Lactobacillus, είναι τα μικρόβια που κυριαρχούν, βακτήρια που σχετίζονται γενικά με ένα ισορροπημένο ενδομήτριο περιβάλλον στο γυναικείο αναπαραγωγικό σύστημα

Η εμφύτευση ενός εμβρύου στη μήτρα της γυναίκας είναι μια ιδιαίτερα σύνθετη διαδικασία. Απαιτεί συγχρονισμό μεταξύ ενός καλής ποιότητας εμβρύου και ενός δεκτικού ενδομητρίου, ενός ενδομητρίου δηλαδή που θα αναγνωρίσει το έμβρυο που έρχεται σε επαφή μαζί του και θα του επιτρέψει να αναπτυχθεί σε μία επιτυχή εγκυμοσύνη.

Έρευνες δείχνουν ότι η σύνθεση του μικροβιώματος, ποια μικρόβια δηλαδή, και σε τι αναλογίες, μπορεί να σχετίζεται με τη δεκτικότητα του ενδομητρίου και τα αποτελέσματα της εξωσωματικής γονιμοποίησης. Σε ορισμένες μελέτες, υψηλότερα συγκέντρωση και παρουσία του Lactobacillus συνδέθηκε με καλύτερα αποτελέσματα, ενώ η παρουσία άλλων βακτηρίων συσχετίστηκε με αποτυχία εμφύτευσης ή αποβολές στην εγκυμοσύνη. Ωστόσο, ας σημειώσουμε, πως πρόκειται κυρίως για συσχετισμούς και όχι για αποδείξεις ότι τα βακτήρια είναι υπεύθυνα για το θέμα της εμφύτευσης και των διαταραχών της.

Κάτι άλλο, επίσης, ενδιαφέρον, είναι πως το μικροβίωμα φαίνεται να επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες, ένας από τους οποίους αφορά τις ίδιες τις ορμόνες του κύκλου. Τα επίπεδα οιστρογόνων και προγεστερόνης μπορούν να αλλάξουν το περιβάλλον της μήτρας και του ενδομητρίου και πιθανώς τη σύνθεση των μικροβίων. Επιπλέον, υπάρχει στενή σχέση ανάμεσα στα μικρόβια και το τοπικό ανοσοποιητικό σύστημα της μήτρας. Και αυτό μπορεί να είναι ιδιαίτερα κρίσιμο, αν σκεφτεί κανείς, πως μια λεπτή ισορροπία φλεγμονής και ανοχής είναι απαραίτητη για να μπορέσει ένα έμβρυο να εμφυτευθεί με επιτυχία.

Ας εξετάσουμε όμως τώρα, στο ευρύτερο πλαίσιο των μικροβίων και των φλεγμονών, ένα ιδιαίτερα σημαντικό θέμα, αυτό της χρόνιας ενδομητρίτιδας, δηλαδή τη χρόνια φλεγμονή του ενδομητρίου. Η χρόνια ενδομητρίτιδα έχει συσχετιστεί με υπογονιμότητα και επαναλαμβανόμενη αποτυχία εμφύτευσης (recurrent implantation failure). Σε αυτή την κατάσταση παρατηρούνται αλλαγές τόσο στο μικροβίωμα όσο και στο ανοσολογικό περιβάλλον της μήτρας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η θεραπεία με αντιβιοτικά μπορεί να βελτιώσει την κατάσταση, χωρίς όμως να είναι ξεκάθαρο σε ποιες γυναίκες αυτό οδηγεί, τελικά, σε καλύτερα ποσοστά γέννησης.

Παρά το αυξανόμενο ενδιαφέρον για το μικροβίωμα του ενδομητρίου, υπάρχουν σημαντικοί περιορισμοί. Αρχικά, η μελέτη του ενδομητρίου είναι τεχνικά δύσκολη, γιατί το μικροβιακό φορτίο είναι χαμηλό και τα δείγματα μπορεί εύκολα να επιμολυνθούν από τον κόλπο ή το περιβάλλον του εργαστηρίου στο οποίο διενεργείται ο έλεγχος. Επιπλέον, οι σύγχρονες τεχνικές ανίχνευσης (όπως η 16S rRNA ανάλυση) εντοπίζουν γενετικό υλικό βακτηρίων, αλλά δεν μας λένε πάντα αν αυτά τα βακτήρια είναι ζωντανά ή αν έχουν πραγματική βιολογική δράση.

Προς το παρόν, όμως, η χρήση του στην καθημερινή κλινική πράξη πρέπει να γίνεται με προσοχή, λαμβάνοντας υπόψη τους περιορισμούς, τα πιθανά οφέλη, αλλά και τους κινδύνους υπερδιάγνωσης ή υπερθεραπείας.

Όσον αφορά την αποτελεσματικότητα της εξέτασης του μικροβιώματος στην καθημερινή κλινική πράξη, τα δεδομένα παραμένουν περιορισμένα. Παρότι υπάρχουν ενδείξεις ότι η σύσταση του μικροβιώματος μπορεί να επηρεάζει τα αποτελέσματα της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, δεν υπάρχουν ακόμη μεγάλες μελέτες, με την ανάλογη μεθοδολογία, που να αποδεικνύουν ότι ο έλεγχος και η στοχευμένη θεραπεία ενός μικροβιώματος ενδομητρίου με αποκλίσεις του αναμενόμενου, αυξάνουν τα ποσοστά γεννήσεων. Γι’ αυτό και απαιτείται περαιτέρω έρευνα με καλά σχεδιασμένες κλινικές δοκιμές.

Συμπερασματικά, το μικροβίωμα του ενδομητρίου αποτελεί ένα πολλά υποσχόμενο πεδίο έρευνας. Είναι πιθανόν στο μέλλον να συμβάλει σε πιο εξατομικευμένες θεραπείες στην υπογονιμότητα και στην εξωσωματική γονιμοποίηση. Προς το παρόν, όμως, η χρήση του στην καθημερινή κλινική πράξη πρέπει να γίνεται με προσοχή, λαμβάνοντας υπόψη τους περιορισμούς, τα πιθανά οφέλη, αλλά και τους κινδύνους υπερδιάγνωσης ή υπερθεραπείας.

©2021, Nicholas Christoforidis, Fertility Matters
Reproduction without explicit permission is prohibited. All rights reserved.