Είναι το πιο θεμελιώδες στοιχείο της ζωής, αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος του ανθρώπινου σώματος και καθορίζει την ίδια τη δυνατότητα ύπαρξης μας. Από την πρόσβαση μέχρι τον έλεγχο της καταλληλότητάς του, το νερό είναι ένα αγαθό ταυτόχρονα αυτονόητο, αλλά όλο και περισσότερο πιο εύθραυστο. Η επάρκεια και διαθεσιμότητα του επηρεάζεται από ένα πλήθος παραγόντων, από την κλιματική αλλαγή και την περιβαλλοντική ρύπανση, μέχρι την υπερεκμετάλλευση των υδάτινων πόρων και την ανθρώπινη δραστηριότητα, γενικότερα. Ωστόσο, ακόμη και εκεί που υπάρχει επάρκεια νερού, η καθαρότητά του δεν είναι πάντα δεδομένη, καθώς μπορεί να λειτουργεί ως σιωπηλός φορέας χημικών ουσιών που εισέρχονται αθόρυβα στον οργανισμό μας, μέσα από την καθημερινή κατανάλωση.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το πόσιμο νερό είναι από τα καλύτερα ρυθμισμένα καταναλωτικά αγαθά και, για τον μέσο πολίτη, σπάνια αποτελεί την κύρια πηγή έκθεσης σε ενδοκρινικούς διαταράκτες. Όμως, ασφαλές δεν σημαίνει απαραίτητα απαλλαγμένο από κάθε χημικό ίχνος.

Σήμερα γνωρίζουμε ότι στο πόσιμο νερό μπορούν να ανιχνευθούν σε πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις ουσίες όπως υπολείμματα φυτοφαρμάκων, φαρμακευτικών ενώσεων, ενδοκρινικοί διαταράκτες, όπως τα αιώνια χημικά – PFAS, ή δισφαινόλες – BPA, αλλά και βαρέα μέταλλα. Η χρόνια, χαμηλού επιπέδου έκθεση σε ενδοκρινικούς διαταράκτες μέσω κατανάλωσης νερού παραμένει ένα υπαρκτό ζήτημα, ειδικά σε περιοχές με γεωτρήσεις, έντονη αγροτική και βιομηχανική δραστηριότητα, ή παλαιότερα δίκτυα ύδρευσης. Με βάση πρόσφατες επιδημιολογικές και εργαστηριακές έρευνες, πολλές από αυτές τις χημικές ουσίες σχετίζονται με διαταραχές του ορμονικού συστήματος και πιθανές επιπτώσεις στη γονιμότητα, τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες.

Από την πρόσβαση μέχρι τον έλεγχο της καταλληλότητάς του, το νερό είναι ένα αγαθό ταυτόχρονα αυτονόητο, αλλά όλο και περισσότερο, πιο εύθραυστο.

Η Ευρωπαϊκή νομοθεσία έχει κάνει σημαντικά και κρίσιμα βήματα, θέτοντας όρια για αρκετούς ρύπους και εισάγοντας, πιο πρόσφατα, για πρώτη φορά, ελέγχους για ορισμένα αιώνια χημικά – PFAS. Παρ’ όλα αυτά, η πραγματικότητα είναι αρκετά πιο σύνθετη. Πολλά από αυτά τα χημικά δεν ελέγχονται συστηματικά σε όλα τα δίκτυα ύδρευσης, ενώ οι συνδυαστικές τους επιδράσεις (cocktail effect, ή αλλιώς mixture effect) δεν αποτυπώνονται πλήρως στα ισχύοντα όρια.

Επιπλέον, η ποιότητα του νερού μπορεί να διαφέρει σημαντικά ανάμεσα σε ένα μεγάλο αστικό κέντρο και έναν μικρό οικισμό, λόγω διαφορετικών πηγών υδροδότησης, παλαιότητας δικτύου ή εγγύτητας σε αγροτικές ή βιομηχανικές δραστηριότητες.

Το πρώτο πρακτικό βήμα για τον περιορισμό της έκθεσης είναι ο έλεγχος του νερού που φτάνει στη βρύση μας. Η βιοχημική ανάλυση του νερού, ιδιαίτερα αν προέρχεται από γεώτρηση ή παλαιό δίκτυο, μπορεί να ελέγξει την παρουσία νιτρικών, βαρέων μετάλλων ή οργανικών ρύπων.

Στην Ελλάδα υπάρχουν πιστοποιημένα εργαστήρια που προσφέρουν τέτοιες αναλύσεις, τα αποτελέσματα των οποίων μπορούν να οδηγήσουν σε στοχευμένες παρεμβάσεις. Πιο συγκεκριμένα, σε επιλογές φίλτρων νερού, όπου είναι εφικτό, με βάση τη συγκεκριμένη χημική σύσταση του νερού. Τα φίλτρα ενεργού άνθρακα, για παράδειγμα, μπορούν να μειώσουν τους οργανικούς ρύπους και ορισμένα υπολείμματα φαρμάκων, ενώ πιο προηγμένα συστήματα, όπως η αντίστροφη όσμωση, είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά για τα βαρέα μέταλλα και τα αιώνια χημικά – PFAS. Ωστόσο, είναι σημαντικό να συντηρούνται σωστά και να αντικαθίστανται τακτικά, για να αποφεύγεται η πιθανότητα επιμόλυνσης τους.

Τέλος, μπορούμε να κάνουμε αλλαγές και στην καθημερινότητα μας, με στόχο να περιορίσουμε τη χρήση πλαστικών μπουκαλιών για την αποθήκευση και μεταφορά του νερού, καθώς όσο αυτά εκτίθενται σε θερμότητα, μπορεί να απελευθερώνουν μικροπλαστικά και άλλες επιβλαβείς χημικές ουσίες στο νερό. Η χρήση γυάλινων ή ανοξείδωτων θερμός αποτελεί μια απλή, ασφαλή και ουσιαστική αλλαγή, προς την κατεύθυνση αυτή.

Σε έναν κόσμο όπου η πλήρης αποφυγή των ρύπων είναι πρακτικά αδύνατη, στόχος δεν είναι η μηδενική έκθεση, αλλά η μείωση της συνολικής έκθεσης, ειδικά σε κρίσιμες περιόδους όπως η αναπαραγωγική ηλικία.

©2021, Nicholas Christoforidis, Fertility Matters
Reproduction without explicit permission is prohibited. All rights reserved.