Στη βιολογία, συχνά, έχουμε την τάση να περιγράφουμε ένα όργανο του ανθρώπινου σώματος προσπαθώντας να το συγκρίνουμε με κάποιο καρπό της φύσης, με βάση το μέγεθος που έχει και τους συνειρμούς που προκαλεί όταν το αντικρύζουμε. Μία από τις δυσκολίες με την οποία έρχονται αντιμέτωποι συχνά οι επιστήμονες είναι να συμφωνήσουν όλοι στον ίδιο καρπό, πόσο μάλλον, αν το συγκεκριμένο όργανο αλλάζει μέγεθος στη διάρκεια της ανθρώπινης ζωής, όπως συμβαίνει, για παράδειγμα, με τη γυναικεία ωοθήκη.
Οι ωοθήκες είναι ένα διάσημο ζευγάρι πολυεργαλείων στο γυναικείο σώμα, καθώς έχουν αναλάβει αρκετά κρίσιμες και σημαντικές λειτουργίες ταυτόχρονα. Είτε συμφωνήσουμε ότι μοιάζουν με μεγάλα αμύγδαλα, είτε περισσότερο με μικρά δαμάσκηνα, μάς είναι ιδιαίτερα πολύτιμες καθώς κρύβουν μέσα τους ένα πλήθος από ίχνη ζωής. Αποθηκεύουν ωάρια, ήδη από τα αρχικά στάδια ανάπτυξης τους μέσα στο έμβρυο που μεγαλώνει στη μήτρα της μητέρας του, ενώ αφού γεννιόμαστε και μετά, ξέρουν πώς να κρατούν τα ωάρια αυτά με ιδιαίτερη φροντίδα, απελευθερώνοντας ένα, κάθε μήνα, με την έναρξη της εφηβείας.
Το εντυπωσιακό είναι πως η λειτουργία των ωοθηκών δε περιορίζεται μόνο στη φύλαξη και απελευθέρωση των ωαρίων. Μπορεί η ωορρηξία να είναι μία κρίσιμη διαδικασία για την ανθρώπινη αναπαραγωγή, ωστόσο το ίδιο κρίσιμη είναι και η παραγωγή οιστρογόνων και προγεστερόνης που εξασφαλίζει η γυναικεία ωοθήκη. Γνωστές και ως γυναικείες ορμόνες, τόσο τα οιστρογόνα, όσο και η προγεστερόνη εκκρίνονται από τις ωοθήκες, ειδικά μετά την εφηβεία, και ρυθμίζουν ένα πλήθος σημαντικών λειτουργιών, από την περίοδο και την εγκυμοσύνη, μέχρι τη διάθεση μας, ένα είδος χημικών αγγελιοφόρων που δεν παύει να μεταφέρει μηνύματα, παρά μόνο ίσως αφού έχει έρθει η εμμηνόπαυση.
Τι κάνει λοιπόν τόσο ξεχωριστή μία ωοθήκη, για να την αποκαλούμε μία μικρή βιολογική μηχανή; Η απάντηση βρίσκεται στις χιλιάδες μικροσκοπικές φωλιές ωαρίων που κρύβει, οργανωμένες σε μικροσκοπικές μονάδες που λέγονται ωοθυλάκια. Κάθε ωοθυλάκιο φιλοξενεί ένα ωάριο σε ανώριμο στάδιο, μέχρι να έρθει ο κύκλος στον οποίο ο ίδιος ο οργανισμός θα επιλέξει να το ωριμάσει και να το οδηγήσει στην ωορρηξία. Αν το ωάριο συναντήσει το κατάλληλο σπερματοζωάριο, στη σωστή χρονική στιγμή θα ξεκινήσει το μεγάλο ταξίδι μίας εγκυμοσύνης. Αν όχι, η αντίστροφη μέτρηση για την έναρξη της περιόδου θα έχει ήδη αρχίσει.
Το γεγονός ότι η λειτουργία ενός τόσο μικρού οργάνου μάς εντυπωσιάζει είναι γιατί η ανθρώπινη ωοθήκη έχει την ικανότητα να επικοινωνεί με ένα ιδιαίτερα αποτελεσματικό τρόπο, τόσο με τους αδένες του εγκεφάλου, όσο και με την ίδια τη μήτρα. Αυτό που περιγράφεται ως άξονας επικοινωνίας με τον εγκέφαλο αναφέρεται με απλά λόγια στη σύνδεση του υποθαλάμου και της υπόφυσης με την κάθε ωοθήκη. Ένας δίαυλος επικοινωνίας του γεννητικού συστήματος της κάθε γυναίκας με τα κέντρα ελέγχου των ορμονών που έχει ο εγκέφαλος μας. Και με την μαγική ικανότητα των ορμονών να μεταφέρει, αποτελεσματικά, κάθε μήνυμα στον τελικό του προορισμό που είναι η μήτρα.
Ως ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο και πολύπλοκο όργανο, η ωοθήκη επηρεάζεται από ένα πλήθος παραγόντων, ο πιο σημαντικός των οποίων, βέβαια, είναι η ηλικία, καθώς επηρεάζει τόσο τον αριθμό, όσο και την ποιότητα των ωαρίων. Σημαντικό ρόλο επίσης παίζει το σωματικό βάρος, που επηρεάζει το πόσο τακτική και συστηματική είναι η ωορρηξία. Αντίστοιχα, κρίσιμο ρόλο παίζουν το έντονο στρες και η υπερβολική άσκηση που επηρεάζουν τον υποθάλαμο και την υπόφυση, και επομένως, έμμεσα και τη λειτουργία της ωοθήκης. Ακόμη, διαταραχές του θυρεοειδή αδένα συχνά επηρεάζουν ορμονικά τη λειτουργία των ωοθηκών, με την ωορρηξία να επηρεάζεται σχετικά εύκολα κάθε φορά που απορρυθμίζονται οι θυρεοειδικές ορμόνες. Ωστόσο, μία από τις συχνότερες ενδοκρινικές διαταραχές που δρουν στην ωοθήκη και επηρεάζει σημαντικά τη λειτουργία της ωορρηξίας είναι το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, ένας αστερισμός συμπτωμάτων που περιλαμβάνει καθυστέρηση στην περίοδο, αυξημένη ακμή και τριχοφυΐα, μέχρι δυσκολίες σύλληψης.
Η σύγχρονη ιατρική επιστήμη παρέχει όλα τα διαγνωστικά εργαλεία για την ακριβή απεικόνιση και τον λεπτομερή έλεγχο των ωοθηκών, αξιοποιώντας την τεχνολογία των υπερήχων κυρίως, αλλά και τις μετρήσεις τον ορμονών που παράγονται σε κάθε ωοθήκη. Με την εφαρμογή των κατάλληλων μεθόδων σήμερα μπορούμε σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα να έχουμε μία άριστη αξιολόγηση τόσο των αποθεμάτων ωαρίων μίας γυναίκας, όσο και της ορμονικής λειτουργίας των ωοθηκών της, σε σχέση πάντα με τον κύκλο της και την περίοδο της.
