Μετά από 3 χρόνια προσπάθειας, περιμένοντας ένα θετικό τεστ εγκυμοσύνης χωρίς αποτέλεσμα, ο Κώστας και η Μαρία ζήτησαν ιατρική βοήθεια, στην προσπάθεια τους να βρουν τι ευθύνεται για τη δυσκολία που αντιμετώπιζαν. Ο προβληματισμός τους δε φάνηκε να υποχωρεί όταν ενημερώθηκαν πως το σύνολο των βασικών εξετάσεων που είχαν κάνει ήταν φυσιολογικές. Αντίθετα, μία άλλη ανησυχία ξεκίνησε να δημιουργείται, κυρίως όταν ήρθαν αντιμέτωποι με μία διάγνωση, μάλλον περιγραφική.

Η ανεξήγητη υπογονιμότητα αποτελεί μία από τις πιο συχνές και ταυτόχρονα πιο αινιγματικές διαγνώσεις στην αναπαραγωγική ιατρική. Χρησιμοποιούμε τον όρο αυτό, όταν ένα ζευγάρι αποτυγχάνει να μείνει έγκυο, παρά το γεγονός ότι ο βασικός ιατρικός έλεγχος δεν αποκαλύπτει παθολογικά ευρήματα.

Τακτική ωορρηξία, φυσιολογικές τιμές ορμονών, ανοιχτές σάλπιγγες, φυσιολογική ανατομία της μήτρας. Στην περίπτωση της Μαρίας, ένας φυσιολογικός κύκλος 28 ημερών, με αποθέματα ωαρίων που αντιστοιχούσαν στην ηλικία των 36 ετών και φυσιολογικές ορμονικές τιμές στην έναρξη της περιόδου. Και εικόνα σαλπίγγων στην υπερηχογραφική σαλπιγγογραφία ικανοποιητική, ενδεικτική ότι οι σάλπιγγες της φαίνονται ανοιχτές. Το υπερηχογράφημα, σε αυτές τις περιπτώσεις, έρχεται να ολοκληρώσει τη βασική διερεύνηση μίας γυναίκας που βρίσκεται σε προσπάθεια για εγκυμοσύνη, ελέγχοντας την ανατομία της μήτρας και των ωοθηκών, με ευρήματα φυσιολογικά, και πάλι, στην περίπτωση της Μαρίας.

Αλλά και από την πλευρά του ελέγχου του σπέρματος, οι εξετάσεις που έκανε ο Κώστας ήταν φυσιολογικές. Καλή συγκέντρωση σπερματοζωαρίων, με γρήγορη κινητικότητα και καλό ποσοστό καλοσχηματισμένων σπερματοζωαρίων στο μικροσκόπιο.

Πώς ερμηνεύεται, λοιπόν, η δυσκολία έναρξης μίας εγκυμοσύνης όταν ο βασικός έλεγχος δεν αποκαλύπτει κάτι παθολογικό; Τι μπορεί να υποδηλώνει τελικά η διάγνωση της ανεξήγητης υπογονιμότητας;

Σύμφωνα με τα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα η ανεξήγητη υπογονιμότητα, συχνά, σχετίζεται με λεπτές διαταραχές της αναπαραγωγικής λειτουργίας. Διαταραχές που μπορεί, αρχικά, να αφορούν κυρίως, την ποιότητα των ωαρίων, η οποία επηρεάζεται από την ηλικία της γυναίκας, ακόμη και όταν οι ορμονικές μετρήσεις εμφανίζονται φυσιολογικές. Παράλληλα, κάποιες παράμετροι του σπέρματος που δεν αποτυπώνονται στο κλασικό σπερμοδιάγραμμα, όπως η ακεραιότητα του γενετικού υλικού του DNA, ενδέχεται να διαδραματίζουν, επίσης, σημαντικό ρόλο στη λειτουργία τους σπέρματος και στην αποτελεσματικότητα του. Και βέβαια, διαταραχές που αφορούν τη διαδικασία της γονιμοποίησης, την ανάπτυξη των εμβρύων στα αρχικά τους στάδια, ή στη λειτουργία του ενδομητρίου μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά την έναρξη και εξέλιξη μίας εγκυμοσύνης.

“Τι άλλες εξετάσεις μπορούμε να κάνουμε;” ήταν το βασικό ερώτημα του Κώστα και της Μαρίας, όταν αντιλήφθηκαν ότι η διάγνωση της ανεξήγητης υπογονιμότητας δεν έδινε ξεκάθαρη απάντηση στο βασανιστικό “γιατί” που προκύπτει όταν όλα φαίνονται φυσιολογικά.

Μια σειρά πιο εξειδικευμένων εξετάσεων για την ανεξήγητη υπογονιμότητα έρχεται στη συμβουλευτική στο στάδιο αυτό, με στόχο την πιο ακριβή διάγνωση και την διευκρίνηση κάποιων συγκεκριμένων καταστάσεων που σχετίζονται με την υπογονιμότητα. Η διαγνωστική λαπαροσκόπηση, για παράδειγμα, μπορεί να αποκαλύψει την ύπαρξη ενδομητρίωσης, μίας χρόνιας φλεγμονής του γεννητικού συστήματος της γυναίκας, που μπορεί να μην είναι ορατή με άλλες μεθόδους. Ανίχνευση περιοχών με ενδομητρίωση και θεραπευτική αφαίρεση, μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα φυσικής σύλληψης σε ένα ζευγάρι με ήπια ενδομητρίωση, ειδικά όταν η ηλικία της γυναίκας είναι μικρή και το περιθώριο για παράταση της φυσικής προσπάθειας δεν έρχεται σε αντίθεση με την πίεση της βιολογικής επιβάρυνσης των ωαρίων.

Επίσης, η υστεροσκόπηση, ακόμη μία ενδοσκοπική μέθοδος, παρόμοια της λαπαροσκόπησης, προσφέρει λεπτομερή απεικόνιση της μήτρας και της κοιλότητας του ενδομητρίου, ανώτερη σε σχέση με τις εικόνες της υστεροσαλπιγγογραφίας, ενώ ταυτόχρονα δίνει τη δυνατότητα για αντιμετώπιση παθολογικών ευρημάτων, όπως πολύποδες στο ενδομήτριο, ή συμφύσεις του ενδομητρίου.

Από την πλευρά του άνδρα, εξετάσεις όπως ο έλεγχος κατακερματισμού του DNA των σπερματοζωαρίων, μας δίνουν επιπλέον πληροφορίες για την ποιότητα του γενετικού υλικού του σπέρματος. Ωστόσο, είναι σημαντικό να σημειώσουμε εδώ, πως ακόμη και μετά από ένα αντίστοιχο εκτενή έλεγχο, ένα σημαντικό ποσοστό περιπτώσεων ανεξήγητης υπογονιμότητας παραμένει χωρίς σαφείς απαντήσεις.

η έγκαιρη συζήτηση για ενσωμάτωση της εξωσωματικής γονιμοποίησης στο θεραπευτικό πλάνο μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για την έναρξη μίας εγκυμοσύνης

Σε θεραπευτικό επίπεδο, η προσέγγιση που ακολουθούμε εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, κυρίως όμως, από την ηλικία της γυναίκας και τη διάρκεια της υπογονιμότητας. Σε νεότερα ζευγάρια, συχνά ακολουθούμε πιο συντηρητικές παρεμβάσεις, όπως η πρόκληση ωορρηξίας σε συνδυασμό με προγραμματισμένες επαφές ή ακόμη και με σπερματέγχυση.

Ωστόσο, σε περιπτώσεις όπου η υπογονιμότητα επιμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα, ή όταν η ηλικία αποτελεί κρίσιμο παράγοντα, η αποτελεσματικότητα αυτών των μεθόδων είναι μάλλον περιορισμένη και η εφαρμογή πιο εξελιγμένων τεχνικών, πιο αποτελεσματική.

Στην συζήτηση που κάναμε με την Μαρία και τον Κώστα, αναφερθήκαμε και στο ρόλο που έχει η εξωσωματική γονιμοποίηση (IVF) στην αντιμετώπιση της ανεξήγητης υπογονιμότητας, καθώς λειτουργεί ταυτόχρονα και ως διαγνωστικό, αλλά και ως θεραπευτικό εργαλείο. Μέσω της διαδικασίας αυτής, έχουμε τη δυνατότητα να αξιολογήσουμε άμεσα την αντίδραση των ωοθηκών, την ποιότητα των ωαρίων, τη διαδικασία της γονιμοποίησης και την ανάπτυξη των εμβρύων. Με τον τρόπο αυτό, μπορούμε να εντοπίσουμε πιθανά προβλήματα που δεν ήταν εμφανή προηγουμένως, όπως για παράδειγμα προβλήματα γονιμοποίησης ή κακής εμβρυϊκής ανάπτυξης.

Ταυτόχρονα, η θεραπεία με εξωσωματική γονιμοποίηση (IVF), υπερβαίνει πολλά από τα πιθανά εμπόδια της φυσικής προσπάθειας, παρακάμπτοντας τη λειτουργία των σαλπίγγων και επιτρέποντας την επιλογή των πιο δυνατών εμβρύων προς εμβρυομεταφορά. Ιδιαίτερα σε γυναίκες άνω των 35 ετών, όπως στο παράδειγμα του Κώστα και της Μαρία, όπως και σε ζευγάρια με μεγάλη διάρκεια υπογονιμότητας, η μέθοδος αυτή προσφέρει σημαντικά υψηλότερα ποσοστά επιτυχίας σε σύγκριση με τις λιγότερο επεμβατικές επιλογές, όπως η σπερματέγχυση.

Έτσι, η έγκαιρη συζήτηση για ενσωμάτωση της εξωσωματικής γονιμοποίησης στο θεραπευτικό πλάνο μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για την έναρξη μίας εγκυμοσύνης, αλλά και για την καλύτερη κατανόηση της υποκείμενης αιτίας της υπογονιμότητας.

©2021, Nicholas Christoforidis, Fertility Matters
Reproduction without explicit permission is prohibited. All rights reserved.