Αν αναλογιστούμε πόσο χρόνο πήρε στην επιστημονική κοινότητα να διαπιστώσει πόσο μοναδική και ξεχωριστή είναι η ανθρώπινη μήτρα, θα μας έπιανε, μάλλον, υστερία. Οι αρχαίοι Έλληνες μπορεί να εντυπωσίαζαν με τις φιλοσοφικές τους αναζητήσεις, ωστόσο για πολύ καιρό  πίστευαν πως η μήτρα περιπλανιόταν ελεύθερα μέσα στο ανθρώπινο σώμα, ικανή να προκαλεί κάθε είδους συμπτώματα, σωματικά, αλλά και ψυχολογικά. Η ιδέα της περιπλανώμενης μήτρας δεν άργησε να συνδεθεί με τον όρο «υστερία», από την αρχαία λέξη «ὑστέρα», όπως ονόμαζαν τη μήτρα τότε.

Σήμερα ξέρουμε, ευτυχώς, ότι η μήτρα δεν παρουσιάζει καμία τάση εξερεύνησης στο ανθρώπινο σώμα. Είναι ένα σταθερό, κοίλο, μυώδες όργανο, χαμηλά στη πύελο (λεκάνη) της γυναίκας, ανάμεσα στην ουροδόχο κύστη και το έντερο, με σχήμα που συχνά περιγράφεται σαν ανάποδο αχλάδι. Ένας από τους βασικούς ρόλους που παίζει η μήτρα είναι να συμμετέχει στην έμμηνο ρύση μιας γυναίκας, στη δημιουργία και ροή του αίματος της περιόδου, με άλλα λόγια. Ωστόσο, ένας άλλος εξίσου σημαντικός ρόλος που έχει αναλάβει είναι να φιλοξενεί κάθε πιθανή εγκυμοσύνη και, όταν έρθει η ώρα, να βοηθήσει, φυσικά, στον τοκετό.

Αν εξετάσουμε τον τρόπο κατασκευής της, θα δούμε ότι η μήτρα είναι μικρή, αλλά μελετημένη στη λεπτομέρεια. Ένα ανάποδο αχλάδι που ξεκινά από τον πυθμένα, το πάνω τμήμα της δηλαδή, ακολουθεί το σώμα, που είναι το κύριο μέρος της, και καταλήγει στον τράχηλο, το στενότερο κάτω τμήμα που επικοινωνεί με τον κόλπο. Το τοίχωμά της έχει τρία ξεχωριστά στρώματα, το ένα σε επαφή με το άλλο, ξεκινώντας από το ενδομήτριο, την εσωτερική επένδυση της μήτρας, που αλλάζει κάθε μήνα με την περίοδο. Αγκαλιάζοντας το ενδομήτριο σε όλη του την έκταση βρίσκεται το μυομήτριο, ένα ισχυρό μυϊκό στρώμα που μπορεί να συσπάται με αξιοθαύμαστη δύναμη, και τέλος υπάρχει ένα εξωτερικό περίβλημα που κάνει τη μήτρα πιο ανθεκτική. Το στρώμα του ενδομητρίου είναι ίσως και το πιο δραματικό από τα υπόλοιπα δύο. Κάθε μήνα προετοιμάζει ένα σκηνικό υποδοχής για το ενδεχόμενο μίας εγκυμοσύνης, ωστόσο, αν αυτή δεν προκύψει, το σκηνικό αποσυναρμολογείται με τη μορφή της περιόδου. Το μυομήτριο, από την άλλη, διακρίνεται για τη μοναδική ικανότητα που έχει να μεγαλώνει θεαματικά στη διάρκεια της εγκυμοσύνης, μέχρι την ώρα που ξεκινά ο τοκετός, οπότε και αρχίζει τις συσπάσεις για να διευκολύνει την έξοδο του μωρού και τη γέννηση του.

Η ιστορία της μήτρας στην επιστήμη της ιατρικής εντυπωσιάζει με το πέρασμα που κάνει από ένα πλήθος εικασίες και απίθανες ερμηνείες, στην πολλή αρχή ακόμη, μέχρι την εφαρμογή των πιο σύγχρονων και αντικειμενικών μέσων για να καταγραφεί με ακρίβεια η λειτουργία της. Για αιώνες, το γυναικείο σώμα ερμηνευόταν μέσα από θεωρίες που ακουμπούσαν πιο κοντά στο πεδίο της μυθοπλασίας, παρά της επιστήμης. Ο Γαληνός, ένας από τους πιο διάσημους γιατρούς της αρχαιότητας, για παράδειγμα, επηρέασε για πολλούς αιώνες την ευρωπαϊκή ιατρική σκέψη με τα μοντέλα που πρότεινε, εξετάζοντας τα γυναικεία ανατομικά όργανα με αυστηρό μέτρο σύγκρισης τα ανδρικά. Για κάποιον λόγο, η μήτρα της γυναίκας μπορούσε να κατανοηθεί μόνο κατ΄αναλογία με τα ανδρικά γεννητικά όργανα, σαν αντίστοιχες δομές που, αντί να βρίσκονται προς τα έξω, βρίσκονταν στο εσωτερικό του σώματος. Σταδιακά, με την εξέλιξη της επιστήμης της ανατομίας, τη δυνατότητα εξέτασης των ιστών της μήτρας στο μικροσκόπιο, και πιο πρόσφατα με την απεικόνιση της μήτρας στον υπέρηχο, οι εικασίες αντικαταστάθηκαν πλήρως από αντικειμενικά ευρήματα και επιστημονικές εξηγήσεις.

Το μυομήτριο, από την άλλη, διακρίνεται για τη μοναδική ικανότητα που έχει να μεγαλώνει θεαματικά στη διάρκεια της εγκυμοσύνης, μέχρι την ώρα που ξεκινά ο τοκετός, οπότε και αρχίζει τις συσπάσεις για να διευκολύνει την έξοδο του μωρού και τη γέννηση του.

Σήμερα, ο έλεγχος και η εξέταση της μήτρας μία γυναίκας γίνεται είτε στην περίπτωση του προληπτικού γυναικολογικού ελέγχου, είτε στην περίπτωση συμπτωμάτων που έχουν σχέση με τη λειτουργία του οργάνου. Και στις δύο περιπτώσεις, ο γιατρός θα απευθύνει ερωτήσεις που αφορούν την περίοδο, αν είναι βαριά δηλαδή, αν συνοδεύεται από πόνο, ή αν εμφανίζεται αίμα στον κόλπο μεταξύ των περιόδων. Επίσης, στην περίπτωση δυσκολίας μίας γυναίκας να μείνει έγκυος, ή όταν εμφανίζει προβλήματα με αποβολές στην εγκυμοσύνη, η μήτρα της πρέπει να ελεγχθεί για να αποκλειστούν παθολογικές αιτίες που έχουν σχέση με την υπογονιμότητα.

Η γυναικολογική εξέταση και ειδικά το διακολπικό υπερηχογράφημα, ολοκληρώνουν μία πιο αντικειμενική αξιολόγηση της μήτρας. Κατά τη διάρκεια μιας υπερηχογραφικής εξέτασης ελέγχεται το μέγεθος και το σχήμα της μήτρας, το πάχος του ενδομητρίου, όπως και η παρουσία παθολογίας που αφορά ινομυώματα ή ενδομήτριους πολύποδες. Σε πιο ειδικές περιπτώσεις, και συνήθως μετά από ευρήματα στον υπέρηχο, μπορεί να ακολουθήσει εξέταση της κοιλότητας της μήτρας με υστεροσκόπηση, μία ενδοσκοπική μέθοδο που μπορεί να διευκρινίσει με μεγάλη ακρίβεια την ύπαρξη παθολογικών ευρημάτων και ταυτόχρονα να επιτρέψει την χειρουργική τους αντιμετώπιση.

Όσο για τη λειτουργία της μήτρας, αυτή δεν εξαρτάται από έναν μόνο παράγοντα, αλλά από μια καλά ενορχηστρωμένη ομάδα παραγόντων που ξεκινούν από τις ορμόνες και την ωορρηξία, το ενδομήτριο και την φυσιολογία του μυϊκού τοιχώματος της μήτρας, μέχρι το ανοσολογικό περιβάλλον και τη γενική υγεία του οργανισμού. Στην υπογονιμότητα, η μήτρα δεν είναι τόσο συχνά αιτία δυσκολίας για να ξεκινήσει μία εγκυμοσύνη. Ωστόσο, για να υπάρξει εγκυμοσύνη, δεν αρκεί να γονιμοποιηθεί ένα ωάριο· χρειάζεται και ένα κατάλληλο μέρος για να εμφυτευτεί και να αναπτυχθεί. Πολύποδες, συμφύσεις του ενδομητρίου, υποβλεννογόνια ινομυώματα, συγγενείς ανωμαλίες, αδενομύωση ή φλεγμονές μπορούν να επηρεάσουν την εμφύτευση ή να αυξάνουν την πιθανότητα αποβολών. Το σημαντικό εδώ είναι ότι πολλά από αυτά μπορούν να διαγνωστούν και, στις περισσότερες περιπτώσεις, να αντιμετωπιστούν.

Η μήτρα, λοιπόν, δεν είναι ούτε περιπλανώμενο όργανο, ούτε παθητικό όργανο που αρκείται στη διευκόλυνση της έμμηνης ρύσης. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για ένα δυναμικό, ευαίσθητο και εξαιρετικά οργανωμένο όργανο, που αξίζει λιγότερους μύθους και πολύ περισσότερη εκτίμηση και προσοχή.

©2021, Nicholas Christoforidis, Fertility Matters
Reproduction without explicit permission is prohibited. All rights reserved.