Ένα ακόμη βήμα προστασίας της αναπαραγωγικής υγείας και πρόληψης της υπογονιμότητας.

Οι PFAS («αιώνιες χημικές ουσίες») εμφανίζονται όλο και συχνότερα στη βιβλιογραφία για τη γονιμότητα και την αναπαραγωγική υγεία για έναν πολύ συγκεκριμένο λόγο. Πρόκειται για ουσίες ιδιαίτερα ανθεκτικές, με δυνατότητα συσσώρευσης στον οργανισμό σε βάθος χρόνου, καθώς το σώμα μας αδυνατεί να μεταβολίσει και να απομακρύνει τις ουσίες αυτές και τους μεταβολίτες τους. Πολλά από τα χημικά αυτά που ανήκουν στην ομάδα των PFAS δρουν ως ενδοκρινικοί διαταράκτες, μπορούν, δηλαδή, να επηρεάσουν τα ορμονικά μηνύματα που ρυθμίζουν τη φυσιολογία της ανθρώπινης αναπαραγωγής.

Επιδημιολογικές μελέτες στον γενικό πληθυσμό και ανασκοπήσεις της ιατρικής βιβλιογραφίας μέχρι σήμερα, έχουν συνδυάσει την έκθεση σε χημικά PFAS με μειωμένη γονιμότητα, περισσότερο χρόνο για την έναρξη μίας εγκυμοσύνης, αλλά και με αυξημένη πιθανότητα αποβολών.

Μέχρι το τέλος του 2025, το ρυθμιστικό τοπίο στην Ευρώπη παρέμενε ασαφές, χωρίς σαφή κατεύθυνση και στρατηγική: κάποια παλαιότερα χημικά PFAS είχαν ήδη περιοριστεί, όμως χιλιάδες συγγενείς ουσίες συνέχιζαν να χρησιμοποιούνται, ενώ η πρόταση περιορισμού των PFAS, γενικότερα ως ομάδας χημικών στο πλαίσιο REACH (Registration, Evaluation, Authorisation, CHemicals) ο βασικός κανονισμός της Ε.Ε. για την καταχώριση, αξιολόγηση, τον έλεγχο και την αδειοδότηση των χημικών ουσιών), που κατατέθηκε τον Ιανουάριο 2023 από πέντε χώρες, βρισκόταν ακόμη σε αξιολόγηση και όχι σε πλήρη εφαρμογή.

Η σημαντικότερη αλλαγή για το 2026 είναι ότι ο έλεγχος των PFAS παύει να είναι κυρίως αντιδραστικός και γίνεται συστηματικά μετρήσιμος στο πόσιμο νερό. Από τις 12 Ιανουαρίου 2026, οι κανόνες της ΕΕ στο πλαίσιο της αναθεωρημένης Οδηγίας για το Πόσιμο Νερό απαιτούν από τα κράτη-μέλη να παρακολουθούν τα PFAS με εναρμονισμένο τρόπο, να ελέγχουν τη συμμόρφωση με τα ευρωπαϊκά όρια, να αναφέρουν τα αποτελέσματα (μαζί με υπερβάσεις και τυχόν παρεκκλίσεις) στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και να λαμβάνουν μέτρα, όταν υπάρχουν υπερβάσεις, από διακοπή υδροληψιών έως την περαιτέρω επεξεργασία νερού, όπως και περιορισμούς στην παροχή και, γενικότερα, με στόχο την καλύτερη ενημέρωση του κοινού. Αυτό έχει άμεση σημασία για την αναπαραγωγική υγεία, επειδή το νερό αποτελεί μία καθημερινή οδό έκθεσης· και χωρίς συστηματικές μετρήσεις δεν είναι δυνατός ο έλεγχος της ποιότητας του, αλλά και της ενδεχόμενης επιβάρυνσης του οργανισμού.

Η δεύτερη μεγάλη στροφή το 2026 είναι ότι οι περιορισμοί αρχίζουν να εφαρμόζονται πλέον και στα προϊόντα, όχι μόνο στις εκπομπές αερίων. Ο νέος Κανονισμός της ΕΕ για τις Συσκευασίες και τα Απόβλητα Συσκευασίας εφαρμόζεται από 12 Αυγούστου 2026 και θεσπίζει ρητά όρια συγκέντρωσης PFAS σε συσκευασίες που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα, με στόχο να μειωθεί η διατροφική έκθεση μέσω μετανάστευσης και μεταφοράς των χημικών PFAS από τη συσκευασία. Παράλληλα, ο περιορισμός των χημικών PFAS στους αφρούς πυρόσβεσης εισάγει συγκεκριμένες υποχρεώσεις εντός του 2026, όπως, για παράδειγμα, απαιτήσεις επισήμανσης από 23 Οκτωβρίου 2026 για αφρούς με συγκέντρωση χημικών PFAS άνω συγκεκριμένων ορίων.

Τέλος, σε εθνικό επίπεδο, η γαλλική νομοθεσία έρχεται πρώτη από όλες τις άλλες ευρωπαϊκές, για να νομοθετήσει, προβλέποντας τη σταδιακή απαγόρευση από 1 Ιανουαρίου 2026 για συγκεκριμένες κατηγορίες προϊόντων με χημικά PFAS, δείχνοντας πώς ορισμένα κράτη-μέλη κινούνται ταχύτερα όσο συνεχίζεται η ευρωπαϊκή συζήτηση για τον οριζόντιο περιορισμό των PFAS, ως ευρύτερη ομάδα χημικών.

©2021, Nicholas Christoforidis, Fertility Matters
Reproduction without explicit permission is prohibited. All rights reserved.