Πόσο ελεύθερη είναι μια γυναίκα σήμερα να αποφασίσει το πότε θα προχωρήσει στην έναρξη οικογένειας, όταν οι επαγγελματικές και κοινωνικές συνθήκες επηρεάζουν τις επιλογές της; Πόσο φιλικό είναι το σύγχρονο εργασιακό περιβάλλον απέναντι στις ανάγκες της αναπαραγωγικής υγείας; Γιατί η φροντίδα της οικογένειας θεωρείται κυρίως γυναικεία ευθύνη;
Η Στέλλα Κάσδαγλη, συγγραφέας, συνιδρύτρια της inc.lude και του μη κερδοσκοπικού οργανισμού WHEN, δραστηριοποιείται ενεργά στην προώθηση της ισότητας των φύλων, της συμπερίληψης και της επαγγελματικής ενδυνάμωσης των γυναικών. Μέσα από τη συγγραφική και κοινωνική της δράση αναδεικνύει τα εμπόδια που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στην εργασία και στη δημόσια ζωή.
Στη συζήτησή μας στο Fertility Matters, απαντά σε πέντε ερωτήσεις – 5Qs – για τη σχέση ανάμεσα στην εργασία, την αναπαραγωγική υγεία και τη γονεϊκότητα. Μιλά για την εργασιακή ανασφάλεια και την επίδρασή της στις αποφάσεις δημιουργίας οικογένειας, τα ταμπού γύρω από την εγκυμοσύνη, την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή και την εμμηνόπαυση, αλλά και τις επιπτώσεις που έχει στη σωματική και ψυχική υγεία των γυναικών η διαρκής προσπάθεια εξισορρόπησης επαγγελματικών και οικογενειακών υποχρεώσεων.
Πάνω απ’ όλα, μας υπενθυμίζει ότι η αναπαραγωγική υγεία και η γονεϊκότητα δεν είναι αποκλειστικά ατομικές υποθέσεις, αλλά ζητήματα που συνδέονται άμεσα με την κοινωνική οργάνωση, τις εργασιακές πολιτικές και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε και μοιραζόμαστε την ευθύνη της φροντίδας.
Q1: Πώς επηρεάζουν η εργασιακή ανασφάλεια και η έλλειψη συμπεριληπτικών πολιτικών την απόφαση μιας γυναίκας για τη δημιουργία οικογένειας;
Η απόφαση να κάνει ένα άτομο -ανεξαρτήτων φύλου- παιδιά επηρεάζεται στις μέρες μας από πολλούς παράγοντες που σχετίζονται τόσο με τη δική του προσωπική πορεία όσο και με το εξωτερικό περιβάλλον με το οποίο αλληλεπιδρά. Για τους περισσότερους ανθρώπους, μια σχετική σταθερότητα στις συνθήκες της ζωής τους, η αίσθηση ότι βρίσκονται στον σωστό δρόμο για να πετύχουν τους στόχους τους και η δυνατότητα να φανταστούν ένα μέλλον όπου αυτά τα πράγματα εξακολουθούν να ισχύουν είναι σημαντικές παράμετροι στη διαδικασία της απόφασής τους για το αν θα κάνουν παιδιά. Για τις γυναίκες, που ακόμα και σήμερα αναλαμβάνουν δυσανάλογα μεγάλο μερίδιο των ευθυνών φροντίδας στην οικογένεια, αυτές οι τρεις διαστάσεις συνδέονται άρρηκτα με το πόσο έτοιμο είναι το περιβάλλον τους -και πιο συγκεκριμένα η αγορά εργασίας- να υποστηρίξει την εργασιακή τους ασφάλεια και τη συμφιλίωση της επαγγελματικής με την ιδιωτική τους ζωή. Άρα η ευαισθητοποίηση των εργοδοτών σε σχέση με αυτή την πολύ πραγματική ανάγκη και η δέσμευσή τους να την υποστηρίξουν, αποτελούν βασικούς πυλώνες της διαδικασίας που συζητάμε.
Q2: Υπάρχουν ακόμα ταμπού στην αγορά εργασίας γύρω από θέματα αναπαραγωγικής υγείας, όπως η κρυοσυντήρηση ωαρίων, η εξωσωματική γονιμοποίηση, ή η εμμηνόπαυση;
Θα έλεγα ότι υπάρχει ταμπού γύρω από όλα τα θέματα αναπαραγωγικής υγείας των γυναικών στην εργασία, καθώς συνηθέστερα αντιμετωπίζονται ως αναστολείς και ως εμπόδια της οικονομικής παραγωγικότητας των γυναικών. Η αγορά εργασίας συχνά αντιμετωπίζει μυωπικά τα θέματα της περιόδου, της εγκυμοσύνης, της εμμηνόπαυσης και όχι μόνο, χωρίς να αντιλαμβάνεται ότι τα ζητήματα αυτά αφορούν κάθε οργανισμό, στην ολότητά του, και ολόκληρη την κοινωνία μέσα στην οποία δραστηριοποιείται ο οργανισμός αυτός. Και ότι είναι τόσο σημαντικά για τα άτομα που τα βιώνουν στην καθημερινότητά τους, που είναι σχεδόν αδύνατο να παραμείνουν δεσμευμένα και ικανοποιημένα στην εργασία τους αν η εργασία τους δεν υποστηρίζει και όλες αυτές τις πλευρές της ζωής τους. Άρα το ζητούμενο είναι τα θέματα αναπαραγωγικής υγείας να γίνουν, από ταμπού, ευκαιρίες για τη δημιουργία ενός εργασιακού περιβάλλοντος που βοηθά ώστε όλα τα άτομα να νιώθουν ολοκληρωμένοι άνθρωποι, βιολογικά, συναισθηματικά και κοινωνικά, και όχι ως παραγωγικές μονάδες με «ανεπιθύμητα» χαρακτηριστικά ή φάσεις ζωής.
Q3: Πώς μπορούν οι επιχειρήσεις να δημιουργήσουν μία κουλτούρα “Fertility & Wellbeing Friendly” για τις γυναίκες εργαζόμενες;
Το πιο σημαντικό σημείο, πιστεύω, είναι να δημιουργήσουν την κουλτούρα αυτή για όλα τα εργαζόμενα άτομα και όχι μόνο για τις γυναίκες. Η αναπαραγωγική υγεία των γυναικών, η απόφαση για μια εγκυμοσύνη, η διαχείριση μιας περιγεννητικής απώλειας, το μεγάλωμα ενός παιδιού, η εμμηνόπαυση, δεν επηρεάζουν ούτε επηρεάζονται μόνο από τις γυναίκες, αλλά και από τους γονείς, τους συντρόφους, τα παιδιά, τους συνεργάτες και τις συνεργάτιδές τους -άρα είναι θέματα όλων μας. Ο στόχος δεν είναι να δημιουργήσουμε πολιτικές ειδικά για τις γυναίκες, είναι να δημιουργήσουμε πολιτικές και μια εργασιακή κουλτούρα που ενθαρρύνουν τη συμφιλίωση επαγγελματικής/ιδιωτικής ζωής, αντιμετωπίζουν την ξεκούραση και την ευεξία ως βασικούς πυλώνες ικανοποίησης και αποδοτικότητας των εργαζομένων, υποστηρίζουν τη λήψη αδειών γονεϊκότητας και φροντίδας από εργαζόμενα άτομα κάθε φύλου, δημιουργούν πρότυπα φροντίδας μέσα στον χώρο της εργασίας, θέτουν τις βάσεις για τη διαχείριση των μακροχρόνιων ζητήματων υγείας με ενσυναίσθηση και εμπρόθετη ευελιξία και χτίζουν ένα περιβάλλον ψυχολογικής ασφάλειας όπου οι ανάγκες και οι μεταβάσεις των ανθρώπων μπορούν να επικοινωνούνται ελεύθερα και χωρίς αντίποινα για τα άτομα και τις ομάδες που τα βιώνουν.
Q4: Ποιός ο αντίκτυπος που μπορεί να έχει στη ζωή και την υγεία μίας σύγχρονης γυναίκας η διπλή ιδιότητα “επαγγελματία & φροντιστή”;
Υπάρχει ο αντίκτυπος που επηρεάζει σε έντονο βαθμό την ποιότητα ζωής των γυναικών και την απόδοσή τους στην εργασία: έλλειψη ύπνου, έλλειψη αυτοφροντίδας, κακή διατροφή και ύπνος, απουσία άσκησης, χρόνιο στρες -όλα αυτά επηρεάζουν και τη μακροχρόνια υγεία τω γυναικών και τα επίπεδα ικανοποίησής τους από τη ζωή τους και την παραγωγικότητά τους αλλά και τις σχέσεις τους με τα άτομα που τις περιβάλλουν. Με τον χρόνο, όμως, ο αντίκτυπος αυτός μπορεί να γίνει αιτία ακόμα και να αποκλειστεί ή να αποχωρήσει μια γυναίκα από τη θέση της ή και ευρύτερα από την αγορά εργασίας: το βλέπουμε να συμβαίνει συχνά σε γυναίκες που χάνουν μια δουλειά και δυσκολεύονται να επανέλθουν σε μια αγορά εργασίας που δεν τις εμπιστεύεται, λόγω των ευθυνών φροντίδας που έχουν. Το βλέπουμε σε γυναίκες που μπαίνουν στην περιεμμηνόπαυση και δεν βρίσκουν την υποστήριξη που χρειάζονται ώστε να συνεχίσουν να είναι παραγωγικές και χαρούμενες στον ρόλο τους. Το βλέπουμε σε μητέρες και φροντίστριες που ανακαλύπτουν ότι οι συνθήκες εργασίας τους δεν τους επιτρέπουν να είναι αυτές που θέλουν να είναι στην οικογενειακή τους ζωή, διατηρώντας την υγεία τους, και επιλέγουν ή αναγκάζονται να αποσυρθούν. Καμία από αυτές τις εκβάσεις δεν βοηθά μακροπρόθεσμα τις επιχειρήσεις, την κοινωνία, της οικογένειες και φυσικά τα άτομα που τις βιώνουν.
Q5: Ποιο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα που πρέπει να κάνουμε ως κοινωνία για να υποστηρίξουμε μια γυναίκα στη διαχείριση του διλήμματος “καρριέρα ή αναπαραγωγική υγεία”;
Να δώσουμε στη φροντίδα τη θέση που της αξίζει στις οικογένειες, στους οργανισμούς και στην κοινωνία μας. Να επιβραβεύσουμε τα άτομα, άνδρες και γυναίκες, που συμμετέχουν στη φροντίδα, να ενθαρρύνουμε περισσότερους άνδρες να το κάνουν, στις οικογένειες και στην εργασία τους, να υποστηρίξουμε οικονομικά τα άτομα που παίρνουν άδειες γονεϊκότητας και φροντίδας, να δημιουργήσουμε δημόσιες δομές που υποστηρίζουν τις οικογένειες στο να στηρίξουν αποτελεσματικά τα μέλη τους. Μπορεί ως τώρα η φροντίδα να αποτελεί αόρατο κομμάτι της οικονομίας μας, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει. Και το ισοζύγιο βγαίνει αρνητικό για όλες και όλους όταν οι γυναίκες καλούνται μόνες τους να καλύψουν όλες τις ανάγκες των ίδιων και των ανθρώπων γύρω τους.
Η Στέλλα Κάσδαγλη είναι συγγραφέας και συνιδρύτρια της inc.lude, που παρέχει υπηρεσίες συμβουλευτικής και επιμόρφωσης σε εταιρείες και οργανισμούς για θέματα Equity, Diversity & Inclusion. Είναι επίσης συνιδρύτρια του μη κερδοσκοπικού οργανισμού WHEN, του πιο έμπειρου οργανισμού στην Ελλάδα για την επαγγελματική ενδυνάμωση των γυναικών και την ισότητα στη δημόσια σφαίρα. Σχεδιάζει και υλοποιεί δράσεις για την άρση των εμποδίων που ακόμα και σήμερα συναντούν οι γυναίκες και άλλες υποεκπροσωπούμενες ομάδες στην αγορά εργασίας, γράφει για θέματα που θα ήθελε να συζητιούνται πιο πολύ, μεταφράζει βιβλία και συντονίζει λέσχες ανάγνωσης και εργαστήρια για την προσωπική ανάπτυξη και την κοινωνική αλλαγή. Είναι πιστοποιημένη Participatory Gender Audit Facilitator από τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας, απόφοιτη του προγράμματος IVLP του U.S. State Department και του Vital Voices Visionaries 2023, έχει τιμηθεί με το Social Impact UK Alumni Award, καθώς και με το Κρατικό Βραβείο Βιβλίου Γνώσεων για Παιδιά, για το βιβλίο της 30 γυναίκες που άλλαξαν τον κόσμο (και πώς μπορείς να τον αλλάξεις κι εσύ), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη. Έχει δύο κόρες και μεγαλώνει μαζί τους στην Αθήνα.
